Chuyển mùa Tây Nguyên: cửa tổ ong dú sau đợt hoa cà phê

Người nuôi ong dú ở Tây Nguyên thường nói về chuyển mùa như một chuyện, nhưng thật ra đàn trải qua hai cú đổi nhịp khác nhau. Lần thứ nhất đến giữa mùa khô, khi rẫy cà phê được tưới đợt đầu rồi bung hoa trắng. Lần thứ hai mới là mưa đầu mùa, cây cối khắp nơi hồi lại.

Hai lần này để lại dấu ở cửa tổ khác nhau, rủi ro cũng khác nhau. Đọc lẫn là làm sai việc.

Lần thứ nhất: rẫy cà phê bung hoa

Cà phê ra hoa sau khi được tưới vào giữa mùa khô. Cả rẫy nở gần như cùng lúc, hương lan xa. Nếu thùng đặt gần rẫy, cửa tổ thay đổi rất rõ chỉ sau một hai ngày:

• Ong ra từ sáng sớm, dồn dập, nhiều con bay thẳng một hướng về phía rẫy.
• Phấn mang về khá đồng màu vì cả vùng đang nở một loại hoa.
• Vài ngày sau khi hoa tàn, lượt ra vào hạ xuống nhanh, gần như về nhịp mùa khô.

Đây là cú hích ngắn, không phải mùa mới thật sự. Đàn có thêm thức ăn dự trữ nhưng chưa đủ để chúa đẻ dồn lâu dài. Đừng coi đợt này là tín hiệu để tách đàn.

Cẩn trọng với thuốc trên rẫy

Mùa hoa cũng là lúc nhiều rẫy phun thuốc. Dấu hiệu đàn dính thuốc thường thấy ở ngay cửa tổ: ong chết rải trước thùng, có con bò lết, run, không bay được. Nếu thấy, hãy hỏi chủ rẫy quanh đó lịch phun và xin báo trước. Thùng nào đặt sát rẫy hay bị dính thì dời ra xa hơn trước mùa hoa năm sau. Một lời trao đổi với hàng xóm hiệu quả hơn mọi cách chữa sau khi đàn đã dính.

Lần thứ hai: mưa đầu mùa

Mưa về sau mùa khô dài, đất đỏ bớt bụi, cỏ và cây bụi ra hoa lác đác rồi dày dần. Khác với đợt cà phê, nhịp ở cửa tổ lên chậm mà chắc:

• Một hai ngày đầu sau trận mưa lớn, đàn ở nhà nhiều hơn.
• Sau đó lượt ra vào tăng dần đều, không vọt lên rồi tụt.
• Phấn về nhiều màu trong cùng buổi sáng, vì có nhiều loài hoa nở cùng lúc.
• Vài tuần sau thấy ong non tập bay trước cửa vào giữa trưa.

So hai lần đổi nhịp

Việc nên làm ngay trước mưa

Mùa khô kéo dài với gió mạnh làm thùng gỗ co ngót, khe hở rộng ra. Mưa đến, nước và kiến tìm vào đúng những khe đó. Nên tranh thủ lúc đàn còn đang sung sau đợt hoa cà phê:

1. Lay thử từng thùng, chêm lại chân đế, buộc chống gió.
2. Bịt khe nứt ở thành và nắp thùng.
3. Thay dầu hoặc nước ở chân chống kiến, phát cỏ quanh chân.
4. Che mái cho thùng đặt trống, để mái nhô ra đủ che mưa tạt.
5. Ghi lại đàn nào yếu sau mùa khô để theo dõi riêng.

Cách chọn chỗ đặt thùng trong vườn cà phê, xen cây che bóng, có trong mục Mô hình nuôi phù hợp. Lịch hoa từng loại cây trồng trong vùng ở mục Nguồn hoa địa phương.

Nuôi xen rẫy, bắt đầu từ đâu

Nhiều nhà có rẫy cà phê muốn đặt vài thùng ong dú cho vui, cho có mật nhà dùng. Cách chắc ăn là bắt đầu với một hai đàn giống khỏe, học cách đọc cửa tổ qua trọn một năm rồi mới tăng. Trại Ong Quý ở Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, cùng son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; có thể hỏi trại về cách chuyển đàn lên vùng cao. Người trong vùng muốn trao đổi tổ, mật với nhau thì có chợ của người nuôi ong dú.

Câu hỏi thường gặp