Nhiệt độ, độ ẩm nuôi ong dú Tây Nguyên theo mùa

Trưa ở Buôn Ma Thuột hay Pleiku mùa khô có thể nắng rát, gió bụi đỏ thổi suốt, vậy mà gần sáng lại lạnh tới mức phải khoác áo. Người thì quen, còn đàn ong dú trong thùng phải chịu cả hai đầu của một ngày: ban trưa lo quạt tổ cho mát, đêm xuống lại co cụm giữ ấm. Đó là đặc điểm riêng khiến chuyện nhiệt độ, độ ẩm khi nuôi ong dú ở Tây Nguyên khác hẳn miền xuôi.

Thay vì nói chung về ngưỡng chịu đựng, bài này đi theo vòng năm của cao nguyên: mùa khô, giao mùa, mùa mưa. Mỗi giai đoạn có một nỗi lo chính và vài việc cụ thể.

Vì sao chênh lệch ngày đêm lại khó cho ong dú

Ong dú không có lớp lông dày và không ngủ đông như ong mật xứ lạnh. Chúng giữ nhiệt bằng cách dồn đàn và dựa vào lớp vỏ tổ bằng sáp trộn nhựa cây. Khi nhiệt độ lên xuống mạnh trong một ngày, đàn phải đổi việc liên tục: buổi trưa cử ong ra cửa quạt, buổi tối kéo về giữ ấm cầu nhộng. Làm vậy vài tuần thì quân số dành cho đi kiếm ăn giảm, dù ngoài kia hoa đang nở.

Thùng gỗ mỏng, đặt giữa đồi trống, chịu chênh lệch còn nặng hơn. Thùng dày, có mái che và đặt cạnh vật giữ nhiệt như tường, gốc cây lớn thì êm hơn nhiều.

Lịch việc theo mùa ở cao nguyên

Mốc thời gian cụ thể xê dịch theo từng năm và từng huyện, nên dùng bảng như bộ khung rồi đối chiếu với thời tiết thật. Chuyên mục Khí hậu & mùa vụ có thêm bài theo từng mùa.

Mùa khô: giữ nước cho đàn

Độ ẩm không khí ở cao nguyên giữa mùa khô xuống thấp, gió thổi khô nhanh mọi thứ. Đàn ong dú cần nước để pha loãng mật nuôi ấu trùng và làm mát tổ. Khi quanh vườn không còn vũng nước sạch, ong phải bay xa hoặc tới chỗ nước bẩn.

Cách đặt nguồn nước đơn giản

• Một khay nông hoặc chậu đất, đổ sỏi hoặc rơm lên trên để ong đậu không chết đuối.
• Đặt cách thùng một quãng ngắn, chỗ có bóng râm buổi trưa.
• Thay nước mỗi ngày hoặc vài ngày một lần, tránh lăng quăng.
• Tuyệt đối không dùng nước vừa pha thuốc, nước rửa bình phun.

Che nắng mà vẫn thoáng

Mái che nên rộng hơn thùng, có khoảng hở giữa mái và nắp để không khí lưu thông. Che kín bằng bạt sát nắp vào giữa trưa có thể làm thùng nóng hơn chứ không mát hơn.

Mùa hoa cà phê: lo thuốc hơn lo trời

Hoa cà phê là nguồn mật quen thuộc của vùng. Nhưng thời điểm cà phê ra hoa cũng là lúc nhiều rẫy phun thuốc trừ sâu, trừ nấm, và các vườn hồ tiêu, sầu riêng xen canh cũng có lịch phun riêng. Đàn ong dú bay trong bán kính không xa, nên chỉ cần rẫy sát bên phun là đủ gây hại.

1. Làm quen với chủ rẫy kề bên, hỏi trước lịch phun.
2. Ngày phun, che cửa tổ từ chiều hôm trước bằng lưới thưa, mở lại khi thuốc đã khô và bay hơi.
3. Nếu thấy nhiều ong chết trước cửa, run rẩy hoặc bò dưới đất, ghi lại ngày giờ và rẫy nào vừa phun để lần sau tránh.

Muốn biết thêm cây nào trong vùng cho hoa vào tháng nào, xem chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Mùa mưa: chống ẩm, ít động vào tổ

Khi mưa về, độ ẩm tăng vọt. Thùng ướt lâu thì sinh mốc ở mặt trong nắp, phấn dự trữ dễ hư. Kê thùng trên chân cao, mái nghiêng để nước chảy đi, và chỉ mở thùng khi có nắng. Những đợt mưa dầm vài ngày liền, đàn sẽ ăn vào dự trữ; vì thế không nên lấy mật vào cuối mùa khô, để đàn còn vốn mà qua mùa mưa.

Chọn tổ giống cho khí hậu cao nguyên

Đàn mạnh chịu chênh lệch nhiệt tốt hơn đàn yếu, đơn giản vì có đủ quân để vừa giữ ấm vừa đi làm. Khi mua tổ giống, nên chọn tổ đã được tách đàn ổn định, nhiều ong, có dự trữ, và hỏi rõ nguồn gốc để chắc không phải tổ bắt ngoài rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách tại trại, cùng mật ong dú, son dưỡng từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem chung tại ongquy.com. Người nuôi trong vùng cũng có thể tìm mua bán tổ, mật với nhau ở chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp