Lịch nuôi ong dú Tây Nguyên theo ba vụ cà phê

Ở Tây Nguyên, câu hỏi khó nhất với người nuôi ong dú không phải mưa mà là nắng. Mùa khô ở đây kéo dài, gió thổi mạnh, đất đỏ bazan khô nứt, suối cạn. Đàn nào được chuẩn bị tốt từ cuối mùa mưa thì qua mùa khô khoẻ re; đàn nào bị thu mật quá tay thì tới cuối mùa khô chỉ còn lèo tèo vài con ra cửa.

Cách dễ nhất để nhớ lịch là nhìn vườn cà phê. Cây cà phê ở Tây Nguyên chia năm ra ba khúc rõ ràng: tưới cho ra hoa, nuôi trái trong mùa mưa, rồi hái. Đàn ong dú quanh vườn cũng sống theo đúng ba khúc đó.

Khúc thứ nhất: tưới cà phê, hoa trắng vườn (khoảng tháng 1 đến 4)

Sau những tuần khô đầu năm, nhà vườn bắt đầu tưới đợt đầu. Vài ngày sau là hoa cà phê nở trắng, thơm cả xóm. Với ong dú, đây là bữa lớn giữa mùa khô. Ong ra cửa sớm, chân mang phấn vàng nhạt, cửa tổ đông hẳn.

Nên làm

• Đặt thùng trong hoặc sát mép vườn có bóng cây che, gần nguồn hoa.
• Đặt một khay nước nông có sỏi hoặc cành khô cho ong đậu uống, thay nước thường xuyên.
• Làm quen với các chủ vườn xung quanh để biết trước ngày phun thuốc.

Không nên

• Không mở tổ ra xem trong lúc ong đang đi làm đông nhất.
• Không thu mật trong khúc này dù thấy bọng có vẻ đầy, vì phía trước còn cả quãng nắng gắt tháng 3, tháng 4.

Khi hoa tàn, đặc biệt ở tháng 3 và 4, nắng gắt và gió khô là lúc đàn chịu đựng nhiều nhất. Thùng phải nằm trong bóng râm cả buổi chiều. Mái tôn trần đặt sát thùng là sai, hơi nóng hấp xuống làm sáp mềm, tổ có thể chảy.

Khúc thứ hai: mùa mưa, nuôi trái và nuôi đàn (khoảng tháng 5 đến 10)

Mưa đầu mùa về, cỏ lên xanh, cây che bóng ra lá mới, hoa dại nở rải rác. Đây là khúc duy nhất trong năm thích hợp để nhân đàn. Đàn đã qua mùa khô mà vẫn đông ong, cửa tổ ra vào đều, là đàn nên tách.

1. Chờ mưa đều được vài tuần, nguồn hoa đã ổn định, đừng tách ngay sau trận mưa đầu.
2. Chọn ngày nắng, làm vào buổi chiều mát khi phần lớn ong đã về.
3. Tách bằng cách chia bánh nhộng và ong sang thùng mới, không bắt tổ ngoài rừng về ghép.
4. Đặt đàn mới ở chỗ ít gió, kê cao, có mái che mưa.
5. Để yên vài tuần, chỉ nhìn cửa tổ xem ong đã ra làm chưa.

Giữa mùa mưa có những đợt mưa kéo dài cả tuần. Khi đó nên kiểm chân thùng, khe nắp, nhìn xem có kiến, ruồi lính hay ẩm đọng không. Muốn xem những cây nào quanh vườn cà phê cho ong nguồn ăn trong mùa mưa, ghé chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Khúc thứ ba: hái cà phê, thu mật có chừng (khoảng tháng 10 đến 12)

Cuối mùa mưa sang đầu mùa khô, cả vùng tất bật hái cà phê. Với người nuôi ong, đây là lúc thu mật đợt chính. Nguyên tắc ở Tây Nguyên chặt hơn nơi khác: thu ít đi để đàn còn kho cho mùa khô dài.

• Chỉ lấy bọng mật ở rìa tổ, đã đậy kín, không đụng vào bánh nhộng.
• Mỗi đàn chừa lại phần mật đáng kể, nhất là đàn ở vườn ít cây che.
• Đàn mới tách trong năm thì bỏ qua, không thu.
• Làm vào buổi sáng ráo, dụng cụ sạch, lọc và để lắng mật ngay trong ngày.

Mùa khô dài: bảng xử lý nhanh

Những người nuôi lâu năm ở vùng này thường kể chung một điều: mất đàn trong mùa khô phần lớn là do thu quá tay ở cuối năm, không phải do trời. Đọc thêm chia sẻ ở Kinh nghiệm người nuôi.

Bắt đầu nuôi ở Tây Nguyên nên nhận giống lúc nào

Nhận tổ giống vào đầu mùa mưa là dễ sống nhất: đàn mới có cả mùa mưa để ổn định trước khi gặp mùa khô. Nếu cần tổ giống, mật ong dú hay quà từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, trại Ong Quý ở Trảng Bàng có sẵn và tư vấn cách vận chuyển đàn lên cao nguyên tại ongquy.com. Người nuôi trong vùng muốn mua bán, trao đổi tổ hay mật với nhau thì có thể đăng ở chợ cho.ongdu.com.

Câu hỏi thường gặp