Chuẩn bị mùa mưa nuôi ong dú Tây Nguyên sau mùa khô dài

Ai nuôi ong dú ở Tây Nguyên đều biết một điều: mùa mưa không đến với đàn ong đang sung sức. Nó đến ngay sau mấy tháng khô hanh, gió mạnh, cỏ cháy vàng, khi mùa hoa cà phê đã qua và đàn đã ăn bớt vào dự trữ. Những trận mưa đầu mùa, thường rơi vào khoảng tháng tư, tháng năm, vừa là tin vui vì cây cối đâm chồi trở lại, vừa là lúc nhiều đàn yếu gục hẳn nếu chủ không nhìn kỹ.

Vì vậy chuẩn bị mùa mưa ở vùng này bắt đầu bằng một câu hỏi khác: đàn nào của mình đủ sức đón mưa, đàn nào cần được giúp trước.

Bước một: nhìn lại đàn sau mùa khô

Trước khi đụng tới búa đinh, nên dành một buổi sáng nắng mở từng thùng ra xem nhanh. Không cần lâu, chỉ cần trả lời được ba điều: quân đông hay thưa, còn bánh ấu trùng non không, bọng mật bọng phấn còn nhiều hay đã cạn.

Nhiều người mềm lòng, cố giữ đàn yếu riêng một thùng. Ở Tây Nguyên, đàn yếu đi vào mùa mưa thường gặp thêm kiến và ẩm, rồi mất luôn cả đàn lẫn thùng. Ghép sớm giữ được quân và sáp, sang mùa sau tách lại vẫn kịp.

Bước hai: chân kê trên đất đỏ bazan

Đất đỏ Tây Nguyên mùa khô cứng như gạch, nhưng ngấm vài trận mưa là mềm và trơn. Chân kê bằng gỗ cắm thẳng xuống đất sẽ lún lệch, cọc tre thì mục nhanh ở chỗ giáp mặt đất.

• Kê chân lên viên gạch, đá phẳng, hoặc đổ một cục bê tông nhỏ làm đế.
• Nếu dùng giá treo hay giá đứng, đóng cọc sâu hơn mùa khô, có thanh giằng chéo để gió giật không làm rung.
• Buộc hoặc nẹp thùng vào giá. Giông chiều ở cao nguyên tới rất nhanh, có cơn kèm gió xoáy ngắn.
• Quanh chân kê nên rắc tro hoặc bôi dầu nhớt cũ lên đoạn cọc để kiến khó leo, nhưng giữ cách xa cửa tổ.

Bước ba: sống chung với vườn cà phê, hồ tiêu

Đặt ong dú trong rẫy cà phê là lợi thế lớn của vùng này: hoa cà phê cho ong một mùa ăn no, cây che bóng mát. Nhưng đầu mùa mưa cũng là lúc nhà vườn bón phân, phun thuốc trừ sâu, thuốc nấm cho cà phê và hồ tiêu. Ong dú đi kiếm ăn gần, nên dính thuốc là dính cả đàn.

Những việc làm được ngay

1. Hỏi nhà vườn mình và các rẫy sát bên lịch phun trong tháng đầu mùa mưa.
2. Hôm phun, nếu được thì đóng cửa tổ từ tối hôm trước và mở lại khi thuốc đã khô, hoặc tạm dời thùng ra xa.
3. Đặt thùng ở rìa rẫy, gần bờ rào cây dại, thay vì giữa hàng cà phê.
4. Giữ lại một ít cây hoa dại, cây bụi ở bờ lô, đó là nguồn ăn khi cà phê hết hoa.

Thấy nhiều ong chết trước cửa tổ ngay sau một đợt phun thì đó là dấu hiệu dính thuốc, không phải do mưa. Ghi lại để mùa sau thương lượng với hàng xóm cho sớm hơn.

Bước bốn: trong những tuần mưa đầu

Mưa Tây Nguyên đầu mùa thường kiểu giông chiều: sáng nắng, chiều đổ ào rồi tạnh. Kiểu mưa này không hại đàn khoẻ, ong làm việc buổi sáng và nghỉ buổi chiều. Việc của người nuôi chủ yếu là quan sát:

• Xem cửa tổ buổi sáng sau đêm mưa: ong có ra sớm, có tha phấn về không.
• Kiểm mái che sau mỗi trận gió lớn, buộc lại nếu xô lệch.
• Phát cỏ quanh giá đều đặn, vì mùa mưa cỏ lên rất nhanh và thành cầu cho kiến.
• Chỉ mở thùng vào buổi trưa nắng, mở nhanh, đóng kỹ.

Khi mưa đã đều và cây cối ra lộc, đàn khoẻ sẽ lên nhanh. Lúc đó mới tính chuyện tách, không vội ngay sau trận mưa đầu. Đọc thêm trong mục Nguồn hoa địa phương để biết cây gì cho ăn trong mùa mưa ở vùng mình.

Giữ đàn qua mùa sau bằng sổ ghi

Mùa khô ở Tây Nguyên dài, nên bài học mỗi năm chỉ có một lần. Ghi lại thùng nào yếu đi trong mùa khô, thùng nào dính thuốc, chỗ nào đất lún, để năm sau đặt thùng và chọn đàn tách cho đúng. Ai có nhiều thùng có thể dùng app quản lý trại ong để ghi chép đàn và đặt lịch kiểm tra, khỏi phải nhớ.

Nếu sau mùa khô phải ghép bớt đàn yếu và muốn bù lại số thùng, có thể tìm tổ giống ở trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Trại tách đàn từ tổ nhà nuôi, ngoài tổ giống còn có mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Nên nhận tổ khi mưa đã đều để đàn mới về có ngay nguồn ăn.

Câu hỏi thường gặp