Gió khô, giông lốc Tây Nguyên: giữ đàn ong dú trên rẫy

Trên rẫy Tây Nguyên, một tổ ong dú phải sống qua hai thử thách nằm ở hai đầu mùa khô. Đầu mùa là gió: gió khô thổi suốt nhiều tháng, rút hơi nước khỏi mọi thứ, kể cả thùng gỗ và mật trong bầu. Cuối mùa là giông: những trận mưa đầu tiên kéo theo gió giật, cây ngã, đất bazan đang khô nứt bỗng mềm nhão. Người nuôi giữ được đàn qua cả hai đầu thì gần như yên tâm cả năm.

Mùa khô dài: kẻ thù là gió và khát

Ong dú cần nước để làm mát tổ và pha loãng thức ăn cho ấu trùng. Khi gió khô thổi liên tục, mương rạch cạn, ong phải bay xa tìm nước, tốn sức và bị hao hụt dọc đường. Một vài việc đơn giản giúp đàn đỡ khổ:

• Đặt một khay nước nông gần tổ, thả vài cành khô hoặc đá cuội để ong đậu uống không bị chết đuối. Thay nước thường xuyên.
• Đặt thùng nơi có bóng cây buổi chiều; nắng xiên chiều mùa khô hắt vào thành thùng rất nóng.
• Chắn gió hướng thổi chính bằng hàng cây, bờ rào hoặc tấm phên, nhưng chừa khoảng trống phía trước cửa tổ cho ong bay.
• Sơn hoặc quét lớp dầu chống nứt cho thùng gỗ từ trước mùa khô, vì gỗ co ngót sinh khe hở, kiến và gió lùa theo đó vào.

Đặt tổ trong rẫy cà phê: lợi đi đôi với hại

Hoa cà phê nở trắng rẫy sau những đợt tưới mùa khô là nguồn mật, phấn lớn cho ong. Nhưng chính giai đoạn chăm rẫy cũng là lúc người ta phun thuốc, bón phân dày. Nếu rẫy là của nhà mình, hãy chủ động hẹn giờ phun vào lúc ong ít bay và che kín cửa tổ trong thời gian phun. Nếu rẫy của hàng xóm, nói chuyện trước để họ báo một tiếng.

Dấu hiệu đàn dính thuốc

Nhiều xác ong nằm trước cửa tổ cùng một lúc, có con quay vòng tròn trên mặt đất, đàn đang bình thường bỗng ra vào rất thưa. Gặp cảnh này, đóng bớt cửa tổ, chuyển thùng ra xa vùng phun nếu được, và đừng thu mật của đàn đó trong một thời gian.

Đọc thêm về các loại cây cho hoa quanh rẫy ở mục Nguồn hoa địa phương.

So sánh ba mối nguy theo mùa

Chuẩn bị trước trận giông đầu mùa

Giông Tây Nguyên thường đến vào chiều tối, nhanh và mạnh. Đợi thấy mây đen mới chạy ra rẫy thì đã muộn. Nên làm sẵn từ cuối mùa khô:

1. Kiểm từng chân giá. Đất bazan khô cứng thì giá đứng vững, nhưng mưa vài trận là đất mềm. Kê mỗi chân lên một tảng đá phẳng.
2. Buộc thùng vào giá hoặc cột bằng dây thép bọc nhựa, buộc vòng quanh thân, không đè lên cửa tổ.
3. Nhìn lên trên đầu tổ. Cành khô của cây che bóng, cây muồng, cây che cà phê có thể gãy rơi trúng thùng. Tỉa trước.
4. Dời tổ khỏi rãnh thoát nước, mép dốc dễ sạt.
5. Mái che buộc chắc, đè gạch hoặc bắt vít, tránh để tấm tôn thành lưỡi dao bay trong gió.

Sau cơn giông: làm ít mà đúng

Thùng đổ thì dựng lại sớm, đúng hướng cũ để ong đi làm về còn nhận ra nhà. Không cạy nắp lau chùi bên trong. Chỉ lau mật dính ngoài thùng và quanh chân giá, vì mùi mật kéo kiến và ong đàn khác tới. Rồi để yên vài ngày, nhìn cửa tổ: còn ong ra vào đều, mang phấn về là đàn đang hồi. Nên ghi lại tổ nào đổ, tổ nào hồi để mùa sau rút kinh nghiệm chỗ đặt; ứng dụng app.ongdu.com giúp ghi nhanh trên điện thoại ngay tại rẫy.

Các cách làm khác của người nuôi trong vùng có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Nuôi xen rẫy: chọn đàn và chọn nguồn

Người làm cà phê, tiêu nuôi thêm vài tổ ong dú xen rẫy ngày càng nhiều. Nên bắt đầu ít đàn, nhận giống từ trại có nguồn tách đàn rõ ràng thay vì mua tổ bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách đàn, mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Khi nhận tổ về rẫy, nên chọn đầu mùa mưa khi giông đã qua và hoa bắt đầu nhiều.

Câu hỏi thường gặp