Cây cho hoa ở Tây Nguyên: đọc nguồn hoa theo độ cao

Tây Nguyên trải từ thung lũng nóng ở Ea Súp, Yok Đôn lên tới những vùng cao lạnh như Đà Lạt, Măng Đen. Chênh nhau cả nghìn mét độ cao thì lịch hoa cũng lệch nhau cả tháng. Một danh sách cây chung cho cả vùng vì vậy ít giá trị. Hữu ích hơn là biết cây cho hoa thay đổi thế nào theo độ cao, rồi tự khảo sát quanh chỗ mình định đặt đàn.

Ba dải độ cao, ba kiểu nguồn hoa

Vùng thấp: rừng khộp và mùa khô gắt

Ở những thung lũng thấp phía tây, mùa khô nóng và kéo dài. Rừng khộp rụng lá gần hết, nhiều cây ra hoa ngay trên cành trụi, tạo một đợt hoa giữa lúc tưởng như cạn kiệt. Ven suối, ven ruộng lúa vẫn giữ được chút xanh. Đàn ở dải này cần bóng mát và nước gần thùng hơn là cần thêm hoa.

Cao nguyên bazan: vùng cây công nghiệp

Đây là nơi phần lớn người Tây Nguyên nuôi ong dú, vì vườn nào cũng có sẵn cây cho hoa. Mùa khô là mùa no: cà phê trắng đồi, tiêu ra gié, bơ và sầu riêng nối tiếp. Riêng quanh Bảo Lộc còn có đồi chè, hoa chè nhỏ, nở vào khoảng cuối năm, thêm một nguồn lệch mùa.

Điểm khó là thuốc bảo vệ thực vật. Vườn càng thâm canh càng phun nhiều, mà phun đúng mùa ong đang ra vào. Chi tiết theo từng tỉnh có ở chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Vùng cao lạnh: ít đàn nhưng hoa sạch

Ở Đà Lạt hay Măng Đen, sáng sớm sương dày, nhiệt độ thấp, ong dú chỉ thật sự ra làm khi nắng đã lên. Ngày làm việc của đàn ngắn hơn ở dưới thấp. Bù lại, vườn hoa, vườn rau, cây bụi núi cho hoa khá đều, và nhiều nơi ít phun thuốc hơn vùng cây công nghiệp.

Ở dải này nên đặt thùng nơi đón nắng buổi sáng, khuất gió lùa, và giữ tổ đủ ấm vào những đêm lạnh. Không nên ép đàn sinh sản nhanh; đàn vừa sức là được.

Tự khảo sát nguồn hoa quanh chỗ đặt thùng

Ong dú chỉ kiếm ăn quanh quẩn vài trăm mét, nên những gì xa hơn gần như không tính. Cách khảo sát đơn giản, làm trong một buổi:

1. Lấy chỗ định đặt thùng làm tâm, đi bộ một vòng rộng cỡ vài trăm mét.
2. Ghi lại từng loại cây lớn: cây gì, bao nhiêu, của ai.
3. Ghi luôn lớp nhỏ: cỏ hoa, cây bụi, rau dại, vạt hoa ven đường.
4. Hỏi chủ vườn lân cận cây ra hoa tháng mấy và lịch phun thuốc.
5. Xếp tất cả lên mười hai tháng, đánh dấu những tháng không có gì nở.
6. Trồng bù cho tháng trống, rồi mới đưa đàn về.

Nên làm lại việc này mỗi năm, vì nhà quanh đó có thể vừa chặt cà phê trồng sầu riêng, hoặc phát trắng một vạt cây bụi. Nguồn hoa ở Tây Nguyên đổi nhanh theo giá nông sản.

Giữ đàn qua mùa mưa dầm

Trên khắp Tây Nguyên, khó nhất không phải mùa khô mà là những đợt mưa dầm giữa mùa mưa. Nhiều ngày liền ong không ra được, đàn ăn vào mật dự trữ. Ba việc giúp đàn qua quãng này: lấy mật có chừng, để lại phần cho đàn; giữ cỏ hoa và cây bụi quanh vườn; che thùng kỹ cho khỏi ướt và ẩm mốc. Người nuôi trong vùng chia sẻ thêm ở Kinh nghiệm người nuôi.

Muốn nuôi thử ở Tây Nguyên

Sau khi khảo sát, nếu thấy quanh nhà đủ hoa cho phần lớn năm thì có thể bắt đầu với một hai đàn. Nên nhận đàn vào đầu mùa khô ở cao nguyên bazan, hoặc vào mùa nắng ở vùng cao lạnh, để đàn có thời gian quen chỗ.

Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Ai muốn học tận tay cách đặt thùng, kiểm tra và tách đàn trước khi tự làm có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp