Cây nên tránh gần tổ ong dú trong rẫy Tây Nguyên

Nuôi ong dú trong rẫy Tây Nguyên có cái lợi mà vườn phố không có: cả quả đồi là cây, mùa nào cũng có thứ ra hoa. Nhưng rẫy cũng là nơi có lịch phun dày, có hàng tiêu leo trụ, có kiến từ bìa rừng tràn vào. Người mới nuôi thường hỏi nên trồng thêm cây gì cho ong. Câu nên hỏi trước là: trong rẫy hiện có, thứ gì đang đặt sát tổ mà làm hại đàn.

Đi một vòng rẫy, xem từng loại cây

Mỗi rẫy trồng xen mỗi kiểu, nên thay vì đưa danh sách cấm, hãy đi một vòng và đối chiếu từng nhóm dưới đây với chỗ đang định đặt thùng.

Hàng tiêu: chỗ trông mát nhưng nên tránh nhất

Lô tiêu có bóng râm, ít gió, nhìn qua rất giống chỗ lý tưởng cho thùng ong. Thực tế đây là chỗ nên tránh đầu tiên. Tiêu được chăm kỹ, thuốc xịt lên dây và trụ nhiều lần trong năm. Thuốc bay thành sương, đọng lên chính thân thùng và cửa tổ. Thêm nữa, dây tiêu và cành trụ sống đan vào nhau thành một mạng lưới liên tục, kiến đi từ trụ này sang trụ khác rồi xuống thẳng nắp thùng mà không cần qua chân kệ.

Nếu rẫy nhà toàn tiêu, chọn khoảng đất trống ở đầu lô, cách hàng trụ ngoài cùng một quãng, và để đường đi giữa tổ với lô tiêu luôn trống cỏ.

Cà phê: nguồn hoa tốt, nhưng phải đi cùng lịch phun

Mùa cà phê nở trắng đồi sau đợt tưới đầu mùa khô là lúc ong dú có ăn rõ nhất trong năm ở nhiều vùng Tây Nguyên. Không ai khuyên bỏ cà phê. Vấn đề chỉ là cà phê cũng có những đợt phun, và nếu tổ nằm sát luống phun thì đàn hứng trọn.

1. Hỏi chủ rẫy, hoặc tự ghi lại, các đợt phun trong năm.
2. Đặt tổ ở mép lô cà phê thay vì giữa lô, để đàn có đường bay ra những cây không phun.
3. Ngày phun, che cửa tổ từ sáng sớm trước khi ong ra, mở lại khi thuốc đã khô và gió đã thổi qua.
4. Không pha thuốc, không rửa bình phun gần khu tổ.

Cây xen canh tán lớn và chuyện nắng sáng

Tây Nguyên có đêm mát, sáng sớm sương. Đàn ong dú thường ra muộn hơn ở đồng bằng và về sớm hơn khi chiều lạnh. Một cây sầu riêng hay cây bơ tán rộng đứng ngay phía đông tổ sẽ cắt thêm một khúc giờ làm việc buổi sáng. Bóng chiều thì ngược lại, có ích trong những trưa nắng gắt mùa khô. Nguyên tắc: tán lớn ở phía tây, phía đông để thoáng.

Trái rụng dưới gốc sầu riêng, bơ cũng là mồi gọi kiến và ruồi. Đặt tổ cách gốc một khoảng và nhặt trái rụng quanh khu nuôi.

Bìa rừng và kiến

Rẫy giáp rừng hay giáp đồi hoang thường có kiến rất đông. Đặt tổ ngay bìa để «gần hoa rừng» là đưa đàn ra tuyến đầu. Lùi khu nuôi vào trong rẫy, phát quang quanh kệ, làm chân kệ có chén nước hoặc lớp chống kiến và giữ chúng sạch. Mỗi lần đi rẫy, nhìn chân kệ một lượt, thấy cành nào chạm vào kệ thì cắt ngay.

Kinh nghiệm chọn chỗ theo từng kiểu rẫy được gom ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Khi muốn thêm đàn cho rẫy

Đã chọn được chỗ tránh lô tiêu, tránh bìa rừng thì việc tiếp theo là có đàn khỏe. Đừng ra rừng bắt tổ, vừa hại đàn hoang vừa thường mất đàn vì tổ bị phá. Đàn nên lấy từ nơi nuôi, nhân bằng cách tách. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi, ngoài ra còn mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Người đã nuôi lâu trong vùng muốn trao đổi tổ, mật với nhau thì có chợ ong dú để đăng tin.

Câu hỏi thường gặp