Trồng thêm cây gì ở Tây Nguyên cho ong dú qua mùa khô

Ai có rẫy cà phê ở Tây Nguyên đều biết cảnh sau đợt tưới đầu mùa khô: cả lô trắng hoa, thơm suốt mấy ngày, ong đủ loại bay vo ve. Rồi hoa tàn, nắng hạn kéo dài, gió thổi khô lá, và đàn ong dú đặt ngoài rẫy bỗng không còn gì để làm. Trồng thêm cây ở đây không phải để có thêm hoa vào lúc đã thừa, mà để kéo dài thức ăn qua những tháng sau hoa cà phê cho tới khi mưa về.

Đọc một năm của rẫy theo mắt con ong

Mùa khô ở Tây Nguyên dài và gắt, mùa mưa thì ẩm, hoa nhiều nhưng ngày ong bay được bị cắt vụn. Nếu vẽ ra một năm theo nhu cầu của đàn, sẽ thấy đại khái thế này:

Mỗi rẫy lệch đi một ít tùy giống cà phê, độ cao và thời điểm tưới. Đứng ở cửa tổ đếm sơ xem ong về có mang phấn không là cách biết chắc nhất rẫy mình thiếu tháng nào.

Đai chắn gió: chỗ đầu tư đáng nhất

Rẫy Tây Nguyên vốn đã trồng cây chắn gió và cây che bóng cho cà phê, sầu riêng. Thay vì chọn loại chỉ có lá, có thể chọn loại vừa chắn gió vừa ra hoa nhỏ vào mùa khô. Ở nhiều rẫy, hàng muồng, keo dậu hay các cây họ đậu làm bóng mát đều trổ hoa, và các loài ong thường ghé. Lợi kép là gió hanh mùa khô yếu đi khi qua hàng cây, đàn đặt phía sau bay đỡ mệt hơn.

Cây thân gỗ mất vài năm mới cho hoa đều, nên nếu định nuôi lâu thì trồng ngay mùa mưa này, đừng đợi.

Bờ mương, gốc bồn: tận dụng nước tưới có sẵn

Trong mùa khô, chỗ duy nhất còn ẩm là quanh bồn tưới, ven mương, cạnh bể chứa. Đây là chỗ đặt vạt cây ngắn ngày:

• Húng quế, tía tô, kinh giới, rau mùi để cho trổ bông, không ngắt ngọn hết.
• Vài luống rau cải cho ra ngồng.
• Bí, mướp, đậu leo theo hàng rào gần nguồn nước.
• Cỏ hoa dại tự mọc ven mương: phát cao chứ đừng nhổ sạch.

Cách này gần như không tốn nước thêm, vì cây ăn ké phần nước rơi vãi của hệ thống tưới.

Ba điều đừng làm trên rẫy

1. Đừng đặt tổ sát lô đang phun thuốc trong mùa hoa. Ong dú lấy phấn trên chính bông hoa vừa bị phun. Bàn với chủ lô về giờ phun, hoặc đặt tổ phía sau đai cây.
2. Đừng phát cỏ bờ lô trụi cùng lúc. Phát cuốn chiếu, chừa lại một dải luôn có hoa.
3. Đừng để tổ phơi nắng gắt mùa khô. Cây che bóng và mái che quan trọng không kém nguồn hoa; tổ nóng quá đàn sẽ bỏ làm việc.

Kinh nghiệm cụ thể của bà con trong vùng, xem thêm ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Muốn thêm đàn hoặc thử mật ong dú

Rẫy có đai cây và vạt hoa quanh nguồn nước là chỗ nuôi ong dú khá lý tưởng, nhiều nhà bắt đầu từ vài tổ rồi tách thêm. Giống nên lấy từ trại nhân bằng cách tách đàn, không mua tổ bắt rừng. Trại Ong Quý ở Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và hộp quà mật, cùng sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai muốn tận mắt xem cách đặt tổ, tách đàn trước khi làm trên rẫy nhà mình có thể tham khảo tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp