Mật ong dú Tây Nguyên: vị đậm từ mùa cà phê nở

Ai từng ở Tây Nguyên vào mùa cà phê nở đều nhớ cái mùi: sáng sớm cả đồi trắng hoa, thơm ngọt như hoa nhài, ong bay rì rào khắp rẫy. Với người nuôi ong dú, đó là mấy ngày quý nhất năm. Hiểu được nhịp nở của cà phê và nhịp mùa khô, mùa mưa là hiểu được vì sao mật ong dú Tây Nguyên thường đậm vị, và vì sao có năm mật nhiều, có năm gần như không có.

Hoa cà phê nở theo nước, không theo lịch

Cây cà phê ra nụ trong mùa khô rồi «nằm chờ». Chỉ khi có đợt tưới đẫm hoặc một trận mưa trái mùa, nụ mới bung đồng loạt vài ngày sau. Vì vậy hai rẫy sát vách mà tưới lệch nhau một tuần là có hai đợt hoa lệch nhau. Đó là chuyện tốt cho ong dú: trại nằm giữa nhiều rẫy tưới khác ngày sẽ có hoa kéo dài hơn.

Mỗi đợt hoa chỉ đậm vài ngày. Đàn khoẻ, đông ong thì tận dụng được; đàn yếu, ít ong thì bỏ lỡ. Nên việc chính của người nuôi là chuẩn bị đàn trước mùa hoa chứ không phải chạy theo lúc hoa đã nở.

Những cây làm nên vị mật vùng đất đỏ

Vì nhiều nguồn chồng lên nhau, đừng mong mật Tây Nguyên chai nào cũng «mùi cà phê». Mật thu ngay sau đợt cà phê nở thì hoa cà phê rõ; thu muộn hơn thì đã lẫn muồng, tiêu, cây rừng và thường sẫm màu hơn.

Mùa khô dài giải thích vị đậm

Mật ong dú vốn nhiều nước, vì ong dú cất mật trong bầu sáp và không quạt mạnh cho bay hơi. Nhưng ở Tây Nguyên, mấy tháng khô hanh liền nhau làm mật trong bầu mất bớt nước. Mật thu cuối mùa khô vì thế sánh hơn, ngọt đậm hơn, vị chua vẫn còn nhưng tròn hơn mật vùng sông nước.

Sang mùa mưa thì ngược lại: hoa thưa, mật hút ẩm, loãng, dễ lên men. Người nuôi có nghề gần như không thu mật mùa mưa mà để dành cho đàn. Lịch chi tiết hai mùa có ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Thuốc trên rẫy: nỗi lo lớn nhất

Mùa cà phê nở cũng là lúc nhiều rẫy phun thuốc. Ong dú đậu hoa vừa phun có thể chết ngay trên đường về, đàn hao hụt mà người nuôi không hiểu vì sao. Trước mùa hoa nên:

• Nói chuyện với các chủ rẫy quanh trại, xin được báo trước ngày phun.
• Đóng cửa tổ từ chiều hôm trước tới khi thuốc khô hẳn, rồi nhớ mở lại.
• Không thu mật trong mấy ngày quanh đợt phun.
• Ưu tiên đặt trại cạnh rẫy làm theo hướng giảm thuốc; những mô hình như vậy được bàn ở Mô hình nuôi phù hợp.

Các bước thu mật sau đợt cà phê

1. Chờ hoa tàn chừng một đến hai tuần để ong kịp cất và làm chín mật trong bầu.
2. Chọn buổi trưa nắng ráo, không thu sau trận mưa hay sáng sương.
3. Mở nắp nhẹ tay, chỉ rút những bầu mật đã đậy sáp kín, để lại phần cho đàn.
4. Đựng vào chai khô hẳn, ghi ngày thu và thùng số mấy.
5. Cho vào ngăn mát trong ngày, không để ngoài hiên qua đêm.

Ghi lại ngày tưới của rẫy kế bên, ngày hoa nở, ngày thu, lượng thu của từng thùng: một hai mùa là đoán được đợt sau. Ai thích ghi trên điện thoại có thể dùng app quản lý trại ong, có sẵn phần ghi chép đàn và lịch kiểm tra.

Mật và tổ giống cho người mới bắt đầu

Người muốn nếm thử mật ong dú để so với mật mùa cà phê, hoặc muốn có tổ giống khoẻ để đặt trong rẫy, có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có mật ong dú, tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp