Mua tổ ong dú ở Tây Nguyên: lợi thế giữa vườn cà phê

Ở Tây Nguyên, rủi ro lớn nhất của một tổ ong dú mới mua thường không nằm ở cái nắng mùa khô, mà nằm ở bình phun trên rẫy bên cạnh. Đàn từ nơi khác về không biết né, người mới cũng chưa biết lịch phun của hàng xóm. Mua tổ giống ngay trong vùng, mình mua kèm luôn một thứ khó thấy: hiểu biết của người đã giữ đàn sống giữa vườn cà phê, hồ tiêu qua nhiều năm.

Mua đàn là mua cả nhịp mùa của cao nguyên

Tây Nguyên có hai mùa rõ: mùa mưa dầm dề, đường đất lầy lội, và mùa khô kéo dài với gió thổi khô cả lá. Hoa cà phê nở rộ sau những đợt tưới đầu mùa khô, phủ trắng rẫy trong ít ngày rồi tàn. Sau đó là quãng dài cây cỏ khô, ong phải bay xa mới có ăn.

Một đàn đã sống qua vòng mùa ấy biết tích mật khi có hoa và giữ quân khi đói. Đàn chở từ vùng đồng bằng ẩm lên thường bị hụt hơi ở mùa khô đầu tiên, vì chưa quen gió hanh và đêm lạnh. Đó là lý do người nuôi lâu năm ở cao nguyên hay khuyên mua đàn quanh vùng, rồi mới tính chuyện đi xa.

Năm câu nên hỏi người bán ở Tây Nguyên

Người bán gần nhà thì hỏi được tận mặt, xem được tận nơi. Tận dụng điều đó bằng những câu hỏi cụ thể:

1. Tổ đặt trong rẫy hay ngoài rẫy? Đàn sống được nhiều năm cạnh rẫy cà phê có phun thuốc cho thấy người nuôi biết cách giữ.
2. Mùa phun quanh đây rơi vào lúc nào, anh chị xử lý ra sao? Người có nghề sẽ kể được chuyện đóng cửa tổ, che tổ hay dời tổ tạm thời.
3. Mùa khô vừa rồi đàn có bị hao không? Câu trả lời thật thà đáng giá hơn lời khen đàn lúc nào cũng mạnh.
4. Đàn được tách từ khi nào? Biết tuổi đàn để biết cần chờ bao lâu.
5. Sau khi mua, có gì thì liên hệ thế nào? Người ở cùng huyện thường sẵn lòng ghé xem giúp.

Lịch tham khảo: mua lúc nào cho đàn dễ sống

Mỗi nơi ở cao nguyên có thời gian mưa, khô hơi khác nhau, nên bảng dưới chỉ là cách suy nghĩ, cần đối chiếu với vườn nhà.

Chọn chỗ đặt tổ giữa vườn cà phê, hồ tiêu

Không ai hiểu đất của mình bằng chính mình, nhưng người bán gần sẽ nhắc được những điểm hay bị bỏ sót:

• Đặt tổ ở bìa vườn, gần hàng cây che bóng hoặc hàng rào xanh, không đặt giữa lô đang phun.
• Kê tổ cao khỏi mặt đất, chân kê có cách chặn kiến, vì kiến là kẻ phá đàn thường gặp.
• Che nắng chiều cho tổ trong mùa khô; mái che phải chắc, đừng để gió lớn lật.
• Gần nguồn nước sạch như vũng đọng, mương nhỏ, để ong không phải bay quá xa.
• Báo trước với nhà bên cạnh rằng mình nuôi ong, để họ nhắn khi sắp phun.

Xem thêm các mẫu bố trí trong mục Mô hình nuôi phù hợp.

Chở tổ trên đường đất đỏ

Đường rẫy nhiều ổ gà, mùa mưa trơn, mùa khô bụi. Mua gần nhà thì quãng chở ngắn: đóng ống cửa khi trời tối và ong đã về hết, chèn tổ chắc trên xe, chạy chậm và đặt tổ xuống chỗ mới trong đêm. Sáng hôm sau mở cửa, để đàn tự định hướng. Quãng đường dài qua nhiều tỉnh khiến hộp tổ bị rung lắc lâu, bầu mật dễ vỡ và đàn dễ mất sức.

Một nguồn tham khảo khi chưa quen ai trong vùng

Người mới lên cao nguyên lập nghiệp đôi khi chưa biết ai nuôi ong dú gần mình. Có thể dạo chợ ong dú để tìm người nuôi đang có tổ quanh khu vực, hỏi chuyện trước khi mua. Muốn hiểu kỹ cách một trại chăm đàn, cách tách và giữ tổ qua mùa khô, có thể hỏi thêm trại ong dú Ong Quý ở Tây Ninh; trại có tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, và sẵn lòng chia sẻ kinh nghiệm cho người nuôi ở các vùng khác.

Câu hỏi thường gặp