Bán mật ong dú ở Tây Nguyên theo nhịp mùa cà phê

Người trồng cà phê ở Tây Nguyên sống theo một cái lịch rất rõ: mùa khô tưới nước, cà phê trổ hoa trắng cả đồi; mùa mưa chăm vườn; cuối năm hái trái, bán nhân, có tiền sắm Tết. Người nuôi ong dú trong vườn cà phê nếu bán mật mà không nhìn cái lịch đó thì rất dễ rơi vào cảnh có mật lúc khách không có tiền, còn lúc khách rủng rỉnh thì kho trống.

Bài này không bàn chuyện bán ở đâu cho xa. Chỉ bàn một việc: xếp chuyện bán mật cho khách trong buôn, trong xã, trong thị trấn sao cho khớp với nhịp mùa của chính vùng đất này.

Hai cái lịch phải ghép lại

Đặt hai nhịp cạnh nhau thì thấy ngay chỗ lệch:

Bảng trên chỉ là khung chung. Mỗi vườn một khác: có vườn xen sầu riêng, bơ, tiêu, muồng; có nơi gần rừng khộp. Ghi chép đàn của chính mình qua một hai năm sẽ cho ra lịch đúng nhất. Đọc thêm về cây ra hoa quanh vườn ở mục Nguồn hoa địa phương.

Mùa khô: đừng bán vội một lượt

Sai lầm hay gặp nhất là lấy được mật xong đem bán sạch trong vài ngày cho khách đầu tiên trả tiền. Tới cuối năm, lúc khách hỏi mua làm quà Tết, thì không còn chai nào.

Cách làm chắc hơn:

1. Lấy mật xong, chia làm hai phần: phần bán ngay và phần để dành.
2. Phần bán ngay ưu tiên cho người đã đặt trước từ đầu mùa.
3. Phần để dành đóng chai kín, ghi ngày, cất ngăn mát ngay trong ngày.
4. Báo với khách quen rằng cuối năm vẫn còn mật, ai muốn làm quà thì giữ chỗ trước.

Nhận đặt trước còn có một cái lợi: biết được mình cần bao nhiêu mật, khỏi lấy mật quá tay làm đàn yếu đúng lúc sắp vào mùa mưa.

Mùa mưa: lo giữ mật hơn lo bán

Mùa mưa Tây Nguyên kéo dài, ẩm, nhiều ngày âm u. Mật ong dú vốn nhiều nước, để ngoài là dễ lên men. Đây là lúc giữ hàng quan trọng hơn bán hàng:

• Mật để dành phải nằm trong ngăn mát, không để ngăn đá.
• Không mở nắp chai để dành để «kiểm tra» liên tục; mỗi lần mở là thêm hơi ẩm.
• Chai nào có dấu hiệu sủi bọt nhiều, mùi rượu nồng thì tách riêng, không bán.
• Đàn ong mùa này nên được để lại mật ăn, đừng vét.

Chi tiết chăm đàn qua mùa mưa nằm ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Gửi bán ở đâu trong vùng

Tiệm tạp hóa trong buôn, trong xã

Ai cũng ghé, chủ tiệm quen mặt cả xã. Gửi vài chai nhỏ, dặn chủ tiệm cất tủ mát nếu có. Nếu tiệm không có tủ mát thì đừng gửi nhiều, chỉ để một chai mẫu và số điện thoại.

Quán cà phê ở thị trấn

Ở vùng cà phê, quán cà phê là nơi người ta ngồi lâu và nói chuyện nhiều. Một chai mật đặt trên quầy kèm vài dòng giới thiệu đơn giản thường gợi chuyện tốt hơn treo bảng quảng cáo. Có quán còn dùng mật pha nước chanh, khách uống thấy lạ thì hỏi mua.

Chợ phiên và dịp lễ hội của buôn làng

Đông người, nhưng nắng gắt và ồn. Chỉ đem đủ lượng bán trong buổi, để trong thùng giữ lạnh, không bày chai dưới nắng.

Nói gì khi khách hỏi về vị mật

Mật ong dú ở vùng cà phê thường có vị đậm, chua thanh, tùy đợt có thể thoảng hương hoa quanh vườn. Nói thật như vậy, đừng hứa «mật hoa cà phê nguyên chất» nếu vườn còn xen nhiều cây khác – ong dú bay gần nhưng không chỉ hút một loại hoa. Cũng đừng gán công dụng chữa bệnh; nói về hương vị và nguồn gốc là đủ.

Mở rộng đàn để kịp mùa sau

Bán được vài mùa, khách trong vùng sẽ hỏi nhiều hơn số mật đàn làm ra. Lúc đó, cách bền nhất là nhân thêm đàn bằng tách tổ khi đàn mạnh, không lấy tổ trong rừng khộp. Ghi chép từng đàn – ngày tách, ngày lấy mật, lượng mật – trên app quản lý trại ong giúp năm sau xếp lịch bán chính xác hơn.

Ai muốn có tổ giống khỏe để mở rộng, hoặc tìm thêm sản phẩm làm quà Tết như hộp quà mật, son dưỡng môi từ sáp ong dú, có thể xem ở trại Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Bày thêm vài món như vậy cạnh chai mật nhà mình vào dịp cuối năm giúp khách có lựa chọn làm quà trọn vẹn.

Câu hỏi thường gặp