Giao nhận tổ ong dú Tây Nguyên: chở qua đường rẫy

Người nuôi ong dú ở Tây Nguyên phần lớn đặt thùng ngay trong rẫy cà phê, rẫy tiêu hay vườn sầu riêng. Nên chuyện mua bán tổ trong vùng thường diễn ra kiểu hàng xóm: người bán ở rẫy bên kia dốc, người mua chạy xe máy qua lấy. Quãng đường ngắn, nhưng là đường đất đỏ, ổ gà, mùa khô thì bụi mù, mùa mưa thì trơn trượt. Phần lớn tổ hỏng trên những chuyến như vậy là do người mua nghĩ gần thì không cần chuẩn bị.

Xem tổ ngay tại rẫy người bán

Mua gần có cái lợi lớn nhất: được tận mắt xem đàn đang sống ở chỗ cũ. Nên ghé vào giữa buổi sáng, khi nắng đã lên và ong làm việc nhiều nhất, rồi để tới chiều tối mới quay lại lấy.

Hỏi người bán đàn đã ở thùng này bao lâu, tách từ đâu, lần cuối mở xem là khi nào. Người nuôi có nghề sẽ trả lời rõ ràng. Ong dú nhân đàn bằng cách tách từ tổ đang nuôi, nên tổ giống đáng mua là tổ tách từ đàn khoẻ, không phải tổ bắt ngoài rừng.

Đường rẫy mùa khô và mùa mưa khác nhau thế nào

Mùa khô

Mùa khô ở Tây Nguyên kéo dài, nắng gắt và gió mạnh. Đường đất đỏ khô cứng, nhiều ổ gà, xe đi qua là bụi tung lên. Bụi bám vào lưới cửa tổ làm bít lỗ thoáng, nắng thì làm thùng nóng nhanh. Vì vậy chuyến chở nên đi sau khi mặt trời lặn, lưới cửa tổ nên phủ thêm một lớp vải mỏng thưa để cản bụi mà vẫn thông khí.

Mùa mưa

Mùa mưa đường lầy, bánh xe dễ trượt ở dốc. Ngã xe với một thùng ong trên baga thì tổ gần như chắc chắn vỡ bọng. Nếu phải chở trong mùa mưa, chọn hôm không mưa, đi lúc sáng sớm khi đường đã ráo bớt, và phủ áo mưa lên thùng nhưng chừa phần cửa.

Buộc thùng lên xe máy cho chắc

1. Lót một tấm mút hoặc bao tải gấp đôi trên baga.
2. Đặt thùng thẳng đứng, cửa tổ hướng về phía sau để gió không thổi thốc vào.
3. Buộc dây chun hoặc dây dù theo hình chữ thập, siết vừa đủ để lay không nhúc nhích.
4. Chạy chậm qua ổ gà, đứng hẳn xe để dắt qua đoạn dốc trơn nếu cần.

Nhiều người tiện tay ôm thùng ngồi sau. Cách này chỉ ổn với quãng thật ngắn trên đường bằng; đường rẫy dằn xóc thì người ôm mỏi tay, thùng nghiêng lúc nào không hay.

Đặt vào rẫy nhà mình

Trong rẫy cà phê, chỗ đặt hợp lý thường là mép lô, nơi có bóng cây che chiều nhưng cửa tổ vẫn đón nắng sáng. Tránh đặt sát chỗ hay phun thuốc hoặc bón phân, và tránh đường đi của máy cắt cỏ. Chân giá cần chén chống kiến, vì kiến trong rẫy rất nhiều, nhất là cuối mùa khô.

Mở cửa tổ ngay khi kê xong. Ngày đầu ong sẽ bay lượn trước cửa nhiều hơn bình thường, đó là chúng đang ghi nhớ chỗ ở mới. Nếu rẫy người bán chỉ cách rẫy mình vài trăm mét, một ít ong có thể quay về chỗ cũ; nên nhờ người bán dọn hẳn giá kê cũ để ong không bám lại.

Lịch phun thuốc trên rẫy ảnh hưởng nhiều tới đàn ong, đọc thêm ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Giấy tờ miệng giữa hai bên

Mua bán tổ trong vùng ít khi có hợp đồng, nhưng nên thống nhất trước vài điều: ai đóng cửa tổ, ai chở, nếu trong tuần đầu đàn bỏ tổ thì xử lý ra sao. Nói trước những chuyện này giữ được tình hàng xóm hơn là cãi nhau sau.

Khi muốn mua tổ từ trại nuôi chuyên

Không phải rẫy nào xung quanh cũng có người nuôi ong dú để mua. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú lâu năm, có tổ giống tách đàn, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Trước khi chọn mua, có thể hỏi trại về cách đặt tổ trong rẫy cà phê tại ongquy.com. Sau khi có đàn, ghi lại ngày nhận, ngày mở cửa và các lần kiểm tra bằng app quản lý trại ong để dễ theo dõi khi số thùng tăng lên.

Câu hỏi thường gặp