Đưa đàn ong dú qua mùa khô Tây Nguyên theo ba chặng

Trên cao nguyên, mùa khô đến bằng gió. Mưa vừa dứt là những cơn gió mùa thổi rát mặt, đất đỏ bốc bụi, cỏ ven rẫy vàng dần. Rồi tới lúc nhà nhà kéo ống tưới cà phê, cả vùng trổ hoa trắng trong vài ngày, sau đó lại khô tiếp cho tới khi những cơn mưa đầu mùa trở lại. Đàn ong dú ở Tây Nguyên sống theo đúng nhịp ấy: có lúc dư dả, có lúc đói, và có lúc nguy hiểm vì thuốc.

Thay vì nói chung chung, bài này chia mùa khô thành ba chặng mà người làm rẫy nào cũng nhận ra, và nói rõ chặng nào cần làm gì với thùng ong.

Chặng một: gió đầu mùa khô

Gió cao nguyên mạnh và đều, thổi nhiều ngày liền. Với thùng ong dú đặt trên cọc, nguy cơ đầu tiên là đổ thùng. Thùng lật một lần là tổ vỡ, bầu mật chảy ra, kiến kéo tới ngay trong đêm.

• Neo thùng xuống chân kê bằng dây hoặc đinh vít, đừng chỉ đặt lên.
• Xoay cửa tổ tránh hướng gió chính để ong ra vào không bị thổi bạt.
• Trồng hoặc giữ một hàng cây thấp, hàng rào lưới phía đầu gió.
• Kiểm tra nắp, chèn đá hoặc cột dây; nắp bay là nắng rọi thẳng vào tổ.

Lúc này hoa dại vẫn còn chút ít, đàn chưa đói. Đây là thời điểm cuối cùng nên làm những việc cần mở thùng, như xem kho mật, trám khe hở. Qua chặng này thì hạn chế đụng vào.

Chặng hai: hoa cà phê sau đợt tưới

Khi các rẫy tưới nước, cà phê trổ bông gần như đồng loạt. Với ong dú, đây là đợt ăn lớn nhất mùa khô. Đàn khoẻ tích được kho đáng kể, đàn yếu cũng hồi lại được. Nhưng chính lúc hoa nở cũng là lúc nhiều rẫy phun thuốc dưỡng bông, trừ sâu.

Một chi tiết hay bị bỏ qua: tiêu, sầu riêng và rau màu xen trong rẫy cũng được phun theo lịch riêng. Đừng chỉ hỏi về cà phê.

Chặng ba: nắng cạn cuối mùa

Hoa cà phê tàn, các đợt tưới thưa dần, nắng gay gắt hơn trong khi mưa chưa về. Đây là quãng đàn sống bằng kho đã tích.

Nước uống cho ong

Ong dú cần nước để làm mát tổ và pha loãng thức ăn cho ấu trùng. Đặt một chậu nước có rơm, sỏi hoặc mẩu gỗ nổi gần khu thùng, thay nước mỗi ngày. Tránh để nước dưới máng thuốc, gần bể pha phân.

Bóng mát

Nắng chiều chiếu thẳng vào thân thùng làm tổ nóng, ong phải tốn sức quạt. Một tấm lá dừa, tấm lưới che hay dàn cây leo phía tây là đủ.

Không tách, không thu

Mọi bầu mật còn lại là của đàn. Tách đàn lúc này là chia một kho cạn làm đôi; cả hai tổ đều yếu.

Đọc cửa tổ để biết đàn còn sức

1. Đứng cách thùng một sải tay vào giữa buổi sáng, nhìn vài phút.
2. Ong về có chân mang phấn là còn nguồn; không thấy con nào là nguồn đã cạn.
3. Thấy ấu trùng, nhộng bị kéo ra cửa là đàn đang cắt bớt miệng ăn, cần cho ăn bù ngay.
4. Kiến, ruồi lảng vảng nhiều quanh cửa tổ là đàn yếu, lính canh không đủ.

Cho ăn bù chỉ khi đói rõ, ít một, đặt ngoài cửa tổ chứ không đổ vào trong. Muốn so với kinh nghiệm của các trại khác trên cao nguyên, xem mục Trại ong trong vùng và Khí hậu & mùa vụ.

Mua giống, bán mật sau mùa khô

Đầu mùa mưa là lúc nhiều người muốn bổ sung đàn. Nếu cần tổ giống, nên chọn đàn được nhân bằng tách từ trại nuôi, có thể xem tận mắt hoặc hỏi kỹ nguồn gốc, đừng mua tổ bắt từ rừng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, có tổ ong dú giống, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; thông tin ở ongquy.com. Người nuôi trên cao nguyên muốn trao đổi tổ, mật với nhau thì có chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp