Người Tây Nguyên bắt đầu nuôi ong dú theo nhịp rẫy cà phê

Ở Tây Nguyên, chuyện nuôi ong dú gần như luôn gắn với rẫy cà phê. Người ta thấy ong bay rộn trong mùa cà phê nở trắng, nghe nói ong dú không đốt, rồi đặt thử vài thùng ngay mép rẫy. Cách vào nghề này có cái lợi lớn: cây nguồn mật đã có sẵn. Nhưng nó cũng kéo theo ba rủi ro mà người ở vùng khác ít gặp: thuốc phun, mùa khô kéo dài và kiến rẫy.

Vì vậy, thay vì kể chuyện chung chung, bài này dựng năm đầu theo đúng nhịp của một rẫy cà phê, để người mới biết lúc nào nên làm gì.

Năm đầu nhìn theo rẫy cà phê

Cà phê vối ở Tây Nguyên thường nở hoa sau những lần tưới đầu mùa khô hoặc sau trận mưa trái mùa. Hoa nở dồn trong vài ngày rồi tàn. Với đàn ong dú, đó là một bữa tiệc ngắn chứ không phải nguồn ăn quanh năm. Lịch dưới đây là nhịp thường gặp, mỗi rẫy lệch ít nhiều tuỳ cách tưới.

Thuốc phun: rủi ro số một ở mép rẫy

Ong dú bay không xa như ong mật nuôi thùng lớn, nên gần như toàn bộ thức ăn của đàn đến từ quanh chỗ đặt tổ. Nếu chính rẫy đó được phun thuốc trừ sâu đúng lúc cây nở hoa, cả đàn bị ảnh hưởng. Mấy việc nên làm từ ngày đầu:

1. Hỏi chủ rẫy hoặc chính gia đình mình về lịch phun trong năm.
2. Thoả thuận không phun lúc cây đang nở rộ, hoặc phun chiều muộn khi ong đã về.
3. Những ngày phun gần, đóng bớt cửa tổ từ tối hôm trước hoặc dời tổ vào sân nhà.
4. Đặt tổ ở hàng cây ngoài cùng, gần nhà, thay vì giữa rẫy.

Cách xếp đặt tổ ở rẫy, vườn nhà hay xen cây ăn trái được bàn kỹ hơn ở chuyên mục Mô hình nuôi phù hợp.

Cuối mùa khô mới là bài kiểm tra

Nhiều người mới thấy đàn sung sức trong mùa hoa cà phê thì yên tâm, thậm chí thu thử ít mật. Rồi khi hoa tàn và nắng gió khô kéo dài, đàn tụt hẳn. Lúc này đàn sống bằng phần dự trữ, nên thu mật sớm là lấy đi chính cái đàn cần để vượt qua mấy tuần khó nhất.

Che nắng và giữ ẩm

Thùng đặt dưới tán cây hoặc có mái che dày. Nắng trưa chiếu thẳng làm thùng nóng rất nhanh. Một khay nước có đá sỏi hoặc rơm gần tổ giúp ong lấy nước mà không bị chết đuối.

Gió khô

Gió mùa khô ở cao nguyên thổi mạnh và kéo dài. Quay cửa tổ tránh hướng gió chính, chèn thêm hàng rào thấp phía đầu gió.

Đừng để đàn chỉ trông vào cà phê

Một rẫy trồng thuần cà phê cho đàn một mùa hoa rồi bỏ đói nhiều tháng. Người nuôi lâu ở vùng đất đỏ hay trồng xen bên rìa rẫy những cây ra hoa rải rác: cây ăn trái như bơ, sầu riêng, chôm chôm, các bụi hoa dại, hàng rào cây bụi. Không cần nhiều, miễn là lúc nào cũng có vài thứ đang nở trong bán kính ngắn quanh tổ. Danh sách cây hay gặp trong vùng có ở chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Bắt đầu với nguồn tổ đáng tin

Tổ khoẻ là nửa phần thành công của năm đầu. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Nếu định đặt tổ ở rẫy cà phê, nên kể với trại về lịch tưới, lịch phun của rẫy để được khuyên thời điểm nhận tổ hợp lý. Khi đàn đã nhiều, việc ghi lại ngày nở hoa, ngày phun, ngày kiểm từng thùng nên dời từ cuốn sổ sang ứng dụng quản lý trại ong để không sót thùng nào.

Câu hỏi thường gặp