Nuôi ong dú Tây Nguyên: 5 điều sửa theo độ cao và gió

Một đàn ong dú quen nắng ấm đồng bằng mang lên cao nguyên, mấy tuần đầu thường có vẻ uể oải: sáng ra cửa muộn, chiều rút vào sớm, quân thưa dần. Không phải đàn hư mà là đàn chưa quen với ba thứ của Tây Nguyên: đêm lạnh, gió mùa khô và chênh lệch giữa vùng thấp với vùng cao ngay trong cùng một tỉnh.

Dưới đây là năm điều nên sửa khi nuôi ong dú trên cao nguyên, xếp theo mức ảnh hưởng tới sức đàn.

1. Xem mình đang nuôi ở độ cao nào

Nói Tây Nguyên là gộp cả vùng đất đỏ ấm áp lẫn những cao nguyên đêm se lạnh quanh năm. Cùng một tháng, chỗ này ong ra cửa từ lúc mặt trời vừa lên, chỗ kia phải đợi nắng hửng mới thấy con đầu tiên bay ra. Vì thế đừng lấy kinh nghiệm của người nuôi ở huyện khác áp nguyên cho vườn mình.

2. Giữ nhiệt cho tổ ban đêm

Đàn ong dú tự giữ ấm bằng lớp keo và vách sáp bọc quanh vùng trứng. Đêm lạnh kéo dài thì đàn phải gồng, tốn mật dự trữ và chậm nở quân. Người nuôi đỡ cho đàn bằng mấy việc đơn giản:

• Dùng thùng gỗ dày, ghép khít; khe nào lọt sáng thì trám bằng sáp hoặc keo ong cũ.
• Không dùng thùng sơn hay vec-ni, cũng không làm thùng quá rộng so với đàn; thùng rộng thì khoảng trống lạnh nhiều.
• Vùng cao có thể bọc thêm một lớp bao bố hay ván mỏng quanh thùng vào những tháng đêm lạnh, nhưng chừa lối thoát hơi để khỏi đọng hơi nước.
• Hạn chế mở tổ vào chiều muộn và sáng sớm; nếu cần kiểm thì chọn lúc nắng đã lên cao.

3. Đón nắng sớm, chặn gió mùa khô

Ong ra muộn về sớm thì mỗi giờ nắng buổi sáng đều quý. Quay cửa tổ về phía đón mặt trời mọc để thân thùng ấm lên sớm. Mùa khô trên cao nguyên có gió đông bắc thổi mạnh và hanh; gió lùa thẳng vào cửa tổ làm ong khó hạ cánh và làm khô vùng trứng. Đặt tổ khuất sau hàng cây, bờ rào hoặc dựng một tấm vách tre phía hứng gió. Mái che làm rộng, chắc, buộc chặt vào trụ vì gió giật có thể lật mái nhẹ.

Những bài viết riêng về từng mùa trong năm có ở mục Khí hậu & mùa vụ.

4. Rẫy cà phê, tiêu: hưởng hoa mà tránh thuốc

Đi đâu trên cao nguyên cũng gặp rẫy cà phê, nhiều nơi trồng xen tiêu, sầu riêng, bơ. Đó là nguồn hoa lớn cho đàn ong dú, đặc biệt mùa hoa cà phê. Nhưng rẫy cũng là nơi phun thuốc nhiều đợt trong năm. Trước khi chọn chỗ đặt tổ, đi một vòng kiểm theo thứ tự:

1. Rẫy nào phun gần nhất, phun vào khoảng thời gian nào trong năm.
2. Gió chủ yếu thổi từ rẫy về phía tổ hay ngược lại.
3. Có hàng cây hay bờ rào nào làm vùng đệm giữa tổ và rẫy không.
4. Nguồn nước gần nhất là ao sạch hay vũng đọng dưới gốc cây vừa phun.
5. Lối kiến từ bìa rừng, gốc cây mục dẫn vào chỗ định đặt.

Chỗ nào trả lời được năm câu đó mà vẫn ổn thì mới kê chân. Người nuôi trong vùng chia sẻ thêm kinh nghiệm thực tế ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

5. Đàn mới chuyển lên: cho thời gian làm quen

Đàn mua từ đồng bằng về hay bị nóng vội chia ngay để nhân số. Trên cao nguyên, nên để đàn ở yên ít nhất qua một đợt hoa, thấy quân ra vào đều, bầu phấn và bầu mật mới đầy lên rồi mới tính tách. Thời điểm tách hợp là khi trời ấm, đầu mùa mưa, cây cối ra hoa trở lại. Tránh tách giữa quãng hanh khô cuối mùa và những đợt mưa dầm kéo dài.

Chọn giống và học nghề trước khi nhân đàn

Lên cao nguyên mà muốn đỡ mất đàn, hãy bắt đầu bằng vài tổ giống khoẻ thay vì ôm nhiều. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; các dòng hàng giới thiệu tại ongquy.com. Ai muốn tận tay xem cách mở tổ, tách đàn, chuẩn bị thùng trước khi đưa đàn lên vùng mình có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp