Người nuôi ong dú Tây Nguyên kết nối với chủ rẫy

Đặt mấy thùng ong dú dưới gốc cà phê thì dễ. Cái khó ở Tây Nguyên là xung quanh thùng ong của mình có thể là cả chục rẫy của người khác, mỗi rẫy một lịch tưới, một lịch bón, một lịch phun. Đàn ong không biết ranh giới đất, nó bay sang đâu có hoa là ăn ở đó. Người nuôi muốn giữ đàn lâu dài thì sớm muộn phải quen biết những người làm rẫy quanh mình, và quen cả những người cũng đang nuôi ong trong buôn, trong xã.

Cộng đồng ở đây rộng hơn chữ «người nuôi ong»

Ở đồng bằng, nói tới cộng đồng nuôi ong là nghĩ tới mấy nhà cùng có thùng ong. Ở Tây Nguyên, nhất là quanh các vùng cà phê, tiêu, sầu riêng, thì người ảnh hưởng tới đàn ong nhiều nhất lại thường là người không nuôi con ong nào. Chủ rẫy quyết định khi nào phun, phun gì, có để lại bờ cỏ hay không. Vậy nên người nuôi ong dú ở đây phải coi họ là một phần của cộng đồng mình.

Năm bước làm quen với rẫy bên cạnh

1. Vẽ một vòng quanh chỗ đặt ong. Ghi lại những rẫy nằm trong khoảng vài trăm mét, trồng gì, ai đứng tên.
2. Ghé thăm vào lúc nông nhàn. Đừng tới đúng ngày người ta đang tưới, đang hái. Nói chuyện cây trước, chuyện ong sau.
3. Nhờ một việc nhỏ, rõ ràng. Ví dụ: báo trước một ngày khi định phun, và nếu được thì phun lúc chiều tối khi ong đã về.
4. Để lại số điện thoại. Hẹn sẽ đóng cửa tổ hôm đó, để chủ rẫy thấy mình cũng làm phần mình.
5. Cảm ơn bằng việc thật. Mật biếu, hoặc báo cho họ biết khi thấy sâu bệnh lạ trong vườn mà mình tình cờ gặp lúc đi xem ong.

Lịch trong năm: lúc nào cần nhắn nhau nhiều nhất

Khí hậu Tây Nguyên chia rõ mùa khô và mùa mưa. Mùa khô kéo dài, cây cỏ dại cháy vàng, đàn ong phụ thuộc nhiều vào cây trồng có tưới. Mùa mưa thì ẩm, nhiều ngày ong ít ra cửa. Bảng dưới là cách một nhóm người nuôi có thể phân việc theo mùa.

Chi tiết về nhịp mùa của từng tiểu vùng có ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Người nuôi với nhau: chia việc, đừng chỉ chia chuyện

Một nhóm nhắn tin toàn ảnh khoe tổ thì vui nhưng ít ích. Nhóm có ích là nhóm chia việc:

• Người ở gần trục đường lớn để ý xe dịch vụ phun thuốc thuê đi vào khu nào.
• Người mới thì ghi chép đều, vì ghi chép của người mới thường thật thà và chi tiết nhất.
• Ai có đàn mạnh, tách được, thì báo trong nhóm trước khi đem bán ra ngoài, để tổ giống ở lại trong vùng.

Chuyện ghi chép tưởng nhỏ nhưng quyết định chất lượng của mọi cuộc bàn. Khi mỗi nhà ghi ngày thấy ong chết, ngày rẫy bên cạnh phun, ngày đàn yếu đi, thì cả nhóm nhìn ra được quy luật thay vì đoán. Có thể ghi vào sổ tay, hoặc dùng app quản lý trại ong để ghi chép từng đàn và đặt lịch kiểm tra, sau này so lại với nhau rất tiện.

Những điều nhóm nên thống nhất từ đầu

Không bắt tổ ong dú trong rừng hay trong hốc cây rẫy người khác để nhân đàn; muốn thêm đàn thì tách từ đàn đang nuôi. Không mua tổ không rõ nguồn gốc. Không quảng cáo mật ong dú chữa bệnh này nọ khi bán cho khách. Ba điều đơn giản đó giữ cho tiếng của người nuôi ong trong vùng được sạch. Ai muốn tham khảo cách người khác đã làm có thể đọc mục Kinh nghiệm người nuôi.

Khi nhóm cần nguồn tham khảo bên ngoài

Ở Tây Nguyên, ít trại ong dú lâu năm để đến học. Nếu cả nhóm muốn xem một trại vận hành đều tay, hay cần tổ giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật để làm quà cảm ơn chủ rẫy, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Tổ giống chở đường xa thì nên nhận vào đầu mùa mưa, khi nắng đã dịu, để đàn kịp quen chỗ mới.

Câu hỏi thường gặp