Tây Nguyên: mua tổ ong dú của trại lớn hay hộ làm rẫy

Chạy xe qua các vùng cà phê, tiêu ở Tây Nguyên, thỉnh thoảng sẽ thấy vài thùng gỗ nhỏ kê trên cọc dưới gốc cây che bóng. Đó là ong dú của nhà làm rẫy, nuôi thêm cho vui, cho có mật dùng, dư thì bán. Bên cạnh đó cũng có những trại đặt hàng dãy tổ, nuôi chuyên để bán giống. Người mới muốn mua vài tổ thường lưỡng lự giữa hai nơi này.

Chỗ khác nhau thật sự không nằm ở số tổ. Nó nằm ở chuyện cái tổ ấy đã sống giữa những gì: rẫy phun thuốc mấy đợt, mùa khô cạn hoa thế nào, và người bán có chịu nói thật về những điều đó hay không.

Ba kiểu người mua, ba lời khuyên khác nhau

Nhà đang làm rẫy, muốn đặt vài tổ trong vườn

Mua của một hộ làm rẫy gần đó là hợp lý nhất. Tổ đã quen nắng gió, quen hoa cà phê, hoa tiêu, cây che bóng. Điều cần làm là đi xem tận nơi và hỏi hàng xóm quanh tổ phun gì, phun vào lúc nào. Nếu chính rẫy mình cũng phun, phải tính chỗ đặt tổ cách xa luống phun và lệch hướng gió.

Người ở thị xã, thành phố, nuôi chơi trên sân thượng

Nhóm này ít bị ảnh hưởng thuốc rẫy nhưng lại thiếu hoa. Nên chọn đàn đông, dự trữ nhiều, từ trại có đủ tổ để chọn. Hỏi thêm cách che nắng mái tôn vì sân thượng mùa khô rất nóng.

Người muốn nuôi số lượng để làm thêm

Cần đàn đều nhau, có ghi chép về từng tổ, có người hướng dẫn tách đàn sau này. Một trại chuyên đáp ứng tốt hơn, nhưng vẫn nên mua thử ít tổ trước, nuôi qua một mùa khô rồi hẵng mua thêm.

Thuốc trên rẫy: chuyện phải hỏi bằng được

Ong dú bay đi kiếm ăn trong bán kính không xa tổ, nên những gì xảy ra trên vài rẫy quanh đó ảnh hưởng thẳng tới đàn. Dấu hiệu đàn từng bị thuốc là xác ong rải trước cửa tổ, đàn mỏng bất thường dù đang mùa hoa. Khi đi mua, nên làm mấy việc sau:

1. Hỏi người bán xung quanh tổ trồng cây gì, phun vào những tháng nào.
2. Nhìn trước cửa tổ và dưới chân giá xem có nhiều ong chết không.
3. Mở nắp, so bầu phấn với bầu mật. Đàn khoẻ có cả hai, đĩa ấu trùng liền mảng.
4. Hỏi đàn đã từng bị hụt lần nào chưa và nguyên nhân là gì. Người nói được nguyên nhân thường là người chăm kỹ.

So sánh nhanh hai nơi bán

Mùa khô dài: hỏi xem đàn đã qua nó thế nào

Tây Nguyên có mùa khô kéo dài, nắng gắt, gió mạnh, cỏ dại khô, giữa mùa hoa cà phê và mùa mưa có quãng thiếu nguồn hoa. Đàn khoẻ là đàn bước vào quãng ấy với nhiều dự trữ. Hỏi người bán:

• Mùa khô vừa rồi tổ đặt ở đâu, có che nắng không, có cây bóng mát không?
• Có lấy mật trước mùa khô không, lấy bao nhiêu phần? Lấy cạn là đàn đói.
• Có nguồn nước gần tổ không? Ong cũng cần nước để làm mát tổ.

Chọn lúc nhận tổ cũng nên tránh cao điểm mùa khô. Thời điểm hợp thường là khi rẫy có hoa và trời chưa vào đợt nắng khốc liệt, hoặc khi mưa đầu mùa đã về đều. Mục Nguồn hoa địa phương có thêm về lịch hoa trong vùng.

Một nguồn tổ nữa để so sánh

Muốn có thêm một chỗ để so trước khi chốt, có thể hỏi trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại nuôi chuyên ong dú, có tổ giống, mật ong dú, đồ từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Tổ chở từ dưới lên cao nguyên nên hỏi rõ thời điểm hợp và cách đặt tổ lúc mới tới. Người định nuôi nhiều tổ giữa rẫy thì nên ghi lại ngày phun, ngày kiểm tra từng tổ trên ứng dụng quản lý trại ong, nhờ vậy tổ nào yếu sau đợt phun là thấy ngay.

Đọc thêm chuyện của người nuôi trong vùng ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Câu hỏi thường gặp