Rẫy Tây Nguyên nuôi bao nhiêu tổ ong dú vừa sức

Có rẫy cà phê vài hécta, nhiều người nghĩ đặt ong dú vào là cứ thế mà nhân lên. Thực tế trên cao nguyên đỏ lại khác: rẫy càng rộng thì càng dễ là một màu cà phê, hoa nở bung trong vài ngày rồi hết, sau đó là cả mùa khô dài nắng gắt, đất bụi, nguồn ăn thưa thớt. Rẫy lại thường xa nhà, đi về mất công. Mấy chuyện đó mới là cái định ra số tổ ong dú vừa sức, chứ không phải số hécta ghi trong sổ đỏ.

Ba câu hỏi trước khi đặt tổ đầu tiên

1. Ngoài cà phê, quanh rẫy còn cây gì ra hoa? Hàng muồng chắn gió, cây che bóng, bờ bụi ven suối, vườn ăn trái của nhà bên cạnh. Ong dú kiếm ăn trong bán kính vài trăm mét, nên nguồn phụ quanh rẫy quan trọng không kém chính cái rẫy.
2. Mùa khô, chỗ đặt tổ có bóng mát và có nước không? Tổ phơi nắng trưa trên cao nguyên dễ nóng ruột tổ. Gần nguồn nước như giếng, hồ tưới, mương thì ong đỡ vất vả hơn.
3. Mỗi tuần mình có mặt ở rẫy mấy lần? Kiến, thằn lằn, trộm tổ không chờ mình. Rẫy xa nhà mà ít lên thì nuôi nhiều chỉ là đặt cược.

Trả lời thật lòng ba câu này xong, con số hợp lý thường nhỏ hơn mình tưởng, và đó là điều tốt.

Lịch một năm trên rẫy cao nguyên

Bảng dưới không phải lịch cố định cho mọi nơi, chỉ là khung để mỗi nhà điền theo rẫy của mình. Tìm hiểu thêm từng giai đoạn ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Thuốc trên rẫy: thoả thuận trước, đặt tổ sau

Rẫy cà phê và hồ tiêu thường phun thuốc trừ sâu, thuốc nấm theo đợt. Ong dú nhỏ, bay sát tán lá, dính thuốc là chết dần ngoài đồng chứ không về tổ, nên chủ nuôi chỉ thấy tổ «tự nhiên ít quân». Nếu rẫy của chính mình thì chủ động: tránh phun lúc cà phê đang nở, phun vào chiều muộn khi ong đã về tổ. Nếu xung quanh là rẫy nhà khác thì nên nói chuyện với họ, xin được báo trước để che cửa tổ ngày phun. Không thoả thuận được thì đặt tổ phía xa nhất, ngay cạnh hàng cây không phun.

Rẫy xa nhà: tính theo số lần ghé

Nhiều hộ Tây Nguyên ở trong buôn hoặc thị trấn, rẫy cách vài cây số. Với kiểu này, nên chia làm hai nhóm tổ:

• Nhóm ở nhà: vài tổ đặt quanh nhà ở, nơi ngày nào cũng nhìn thấy. Đây là nhóm học nghề, nhóm để tách giống.
• Nhóm ở rẫy: chỉ đặt số tổ mà mỗi lần lên rẫy xem kịp hết trong một buổi, kèm chỗ che kín đáo để tránh mất trộm.

Đến khi nhóm ở rẫy qua trọn một mùa khô mà vẫn khoẻ, lúc đó mới tăng. Tăng bằng cách tách từ tổ mạnh, không gom thêm tổ rừng — ong dú tự nhiên cần được để yên trong rừng. Những mô hình kết hợp khác được bàn ở Mô hình nuôi phù hợp.

Dấu hiệu rẫy đã chật ong

Dù rẫy lớn đến đâu, nguồn hoa vẫn có hạn trong mùa khô. Khi thấy những điều sau thì nên dừng tăng tổ: tổ mới tách mãi không đầy; cửa tổ thưa ong ra vào cả lúc trời đẹp; các tổ cùng yếu đi một lượt vào giữa mùa khô. Lúc đó cách gỡ là trồng thêm cây hoa phụ quanh bờ rẫy, hoặc chuyển bớt tổ về nhà.

Khởi đầu gọn cho nhà rẫy

Người làm rẫy quen bỏ vốn lớn một lần cho cây trồng, nhưng với ong dú thì nên làm ngược lại: ít tổ, giống khoẻ, học kỹ một mùa. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng nhân tổ giống bằng tách đàn và có cả mật ong dú, hộp quà mật, son dưỡng môi từ sáp ong dú, nên nhiều người ghé để vừa chọn giống vừa xem sản phẩm cuối của nghề trông thế nào. Khi đàn đã nhiều và muốn ghi lịch kiểm tra từng tổ ở rẫy xa, app quản lý trại ong giúp khỏi nhớ nhầm tổ nào đã xem, tổ nào sắp tách.

Câu hỏi thường gặp