Vốn nuôi ong dú Tây Nguyên cho nhà có sẵn rẫy

Người Tây Nguyên hỏi chuyện nuôi ong dú phần lớn đã có một mảnh rẫy: cà phê, tiêu, sầu riêng, bơ, có khi xen vài hàng điều. Tin vui là cái rẫy ấy đã gánh sẵn khoản đắt nhất về lâu dài, tức nguồn hoa. Tin không vui là chính cái rẫy cũng mang theo hai mối lo riêng: mùa khô kéo dài nhiều tháng và lịch phun thuốc.

Vì vậy, thay vì liệt kê mọi thứ phải mua, bài này đi theo hướng ngược lại: kiểm xem trong rẫy đã có gì, phần còn thiếu chi vào lúc nào trong năm.

Trong rẫy đã có gì, khỏi phải mua

• Nguồn hoa: cà phê trổ hoa trắng rẫy sau đợt tưới đầu mùa khô, sầu riêng, bơ, tiêu và cỏ dại ven bờ lô nối nhau ra hoa trong năm.
• Cột và gỗ vụn: trụ tiêu cũ, gỗ thừa khi làm chòi đủ để dựng giá kê và mái che.
• Bóng mát: cây che bóng, hàng muồng, hàng bơ ven lô là chỗ đặt tổ mát mà không tốn công làm mái lớn.
• Nước: rẫy có giếng, hồ tưới — chỉ cần thêm một chậu nước nông có đá, cành khô để ong đậu uống mà không chết đuối.

Nhờ vậy, danh sách mua của nhà có rẫy ngắn hơn hẳn người nuôi trong vườn nhà phố.

Phần thật sự phải bỏ tiền

Mùa khô: khoản chi dễ quên nhất

Mùa khô Tây Nguyên dài, gió mạnh, đất bazan khô nứt, có những tuần hoa trên rẫy gần như hết. Đàn ong dú khi ấy sống bằng kho dự trữ. Người mới thường thấy đàn vẫn bay ra bay vào đều nên yên tâm, tới lúc mở thùng mới biết kho đã cạn.

Những việc nên tính trước cho mùa khô:

1. Dời thùng vào chỗ có bóng chiều, tránh nắng xiên rọi thẳng vào vách thùng.
2. Giữ chậu nước uống luôn có nước, đặt gần nhưng không ngay dưới cửa tổ.
3. Trồng thêm vài khóm cây ra hoa trong mùa khô ở chỗ có nước tưới, để đàn có thức ăn giữa hai mùa hoa lớn.
4. Mở thùng xem kho định kỳ; đàn cạn thật sự thì hỏi người bán tổ cách cho ăn bổ sung, đừng tự đoán.

Muốn biết cây nào trong vùng cho hoa vào tháng nào, xem mục Nguồn hoa địa phương.

Lịch phun thuốc: rủi ro không nằm trong bảng chi

Ở rẫy cà phê, tiêu, thuốc trừ sâu và thuốc cỏ là chuyện thường. Đàn ong dú bay kiếm ăn trong phạm vi khá gần tổ, nên mỗi đợt phun trong lô là một lần đàn gặp nguy. Không có khoản tiền nào bù được chuyện này, chỉ có cách sắp xếp:

• Đặt tổ ở góc rẫy xa lô hay phun nhất, gần hàng cây che bóng hoặc vườn nhà.
• Tránh phun lúc cây đang trổ hoa; nếu buộc phải phun thì chọn chiều muộn, khi đàn đã về tổ.
• Báo cho người làm thuê hoặc nhà bên cạnh biết chỗ đặt tổ.

Nhà nào đang chuyển dần sang canh tác ít thuốc thì nuôi ong dú càng thuận, và ngược lại.

Nên mua tổ lúc nào

Thời điểm hợp lý là cuối mùa mưa, khi mưa đã thưa. Đàn có vài tuần quen chỗ, sau đó gặp ngay đợt cà phê trổ hoa để tích trữ trước khi vào giữa mùa khô. Mua vào giữa mùa khô thì đàn mới về vừa phải làm quen chỗ lạ vừa phải chịu thiếu ăn. Kinh nghiệm của người nuôi lâu năm trong vùng có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Chọn nguồn tổ giống

Nên mua tổ được tách từ đàn nuôi, có người bán chỉ cách chăm sau khi về, đừng đi bắt tổ trong rừng khộp: vừa hại rừng, vừa hay được đàn yếu vì tổ bị phá. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống nhân bằng tách đàn, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật — xem tại ongquy.com. Khi đã có vài thùng trong rẫy, ghi lại ngày kiểm tra, ngày phun thuốc, ngày tách trên app quản lý trại ong để nhìn lại sau một năm xem đàn nào chịu được mùa khô tốt nhất.

Câu hỏi thường gặp