Khó khăn nuôi ong dú Tây Nguyên: đêm lạnh, tiêu, kiến rừng

Một đàn ong dú khoẻ mang từ miền Tây hay Đông Nam Bộ lên Pleiku, Kon Tum hoặc vùng cao Lâm Đồng thường ngơ ngác một thời gian. Sáng ra muộn, chiều về sớm, có hôm gần như không thấy con nào ra cửa. Người nuôi tưởng đàn bệnh, nhưng thường đó chỉ là ong dú, vốn là loài của xứ nóng, đang phải làm quen với đêm lạnh của cao nguyên.

Đó là khó khăn đầu tiên. Hai cái còn lại đến từ cảnh quan: rẫy tiêu, rẫy cà phê phun thuốc nhiều lượt, và những xóm làng sát bìa rừng, nơi kiến rừng nhiều hơn hẳn đồng bằng. Mỗi kiểu địa hình nặng một thứ, nên trước khi đặt thùng, hãy xem nhà mình đang ở kiểu nào.

Ba kiểu nơi nuôi, ba mối lo chính

Nhiều nhà ở cả hai kiểu cùng lúc, ví dụ rẫy tiêu sát bìa rừng. Khi đó cứ xử lý cả hai, nhưng ưu tiên cái gây chết nhanh hơn là thuốc.

Đêm lạnh: giữ nhiệt chứ đừng ủ kín

Ong dú không tụ đoàn sưởi ấm giỏi như ong mật. Khi trời lạnh, cả đàn co lại trong tổ, ít bay, ít nuôi nhộng. Người nuôi ở vùng cao làm mấy việc sau:

• Thùng gỗ dày: chọn gỗ dày, ghép khít. Thùng mỏng hay thùng nhựa mất nhiệt rất nhanh lúc nửa đêm.
• Cửa tổ quay hướng đông hoặc đông nam: nắng sớm chiếu vào cửa giúp ong ra làm sớm hơn.
• Chắn gió lùa: đặt sát vách nhà, hiên, bờ rào kín phía hướng gió chính.
• Thu nhỏ cửa tổ vào mùa lạnh: cửa nhỏ giữ ấm và dễ phòng thủ.
• Không quấn nilon kín: giữ ấm mà bí hơi sẽ đọng nước bên trong, sinh mốc. Phủ thêm lớp bao tải hay tấm ván mỏng lên nắp là đủ.

Đừng so tốc độ lớn đàn ở vùng cao với đàn ở đồng bằng. Đàn chậm lớn nhưng đều, vẫn tốt hơn đàn lớn nhanh rồi suy.

Rẫy tiêu và cà phê: thuốc đến theo lứa

Điểm khác của vùng có tiêu là lịch phun không dồn vào một mùa. Tiêu bị nấm, rệp sáp, tuyến trùng ở nhiều thời điểm, cà phê có đợt hoa và đậu quả riêng, nên một xóm nhiều rẫy có thể có người phun gần như mỗi tuần.

1. Lập danh sách các rẫy trong bán kính vài trăm mét quanh chỗ đặt thùng.
2. Xin chủ rẫy báo trước khi phun, nói rõ để mình đậy cửa tổ.
3. Ghi lại ngày phun và tình trạng đàn sau đó vài hôm. Sau một năm sẽ thấy rõ tháng nào cần cẩn thận nhất ở xóm mình. App quản lý trại ong có phần ghi chép đàn và lịch kiểm tra, dùng cho việc này khá tiện.
4. Đặt nước sạch ngay cạnh thùng, đừng để ong đi uống nước đọng dưới gốc tiêu vừa tưới thuốc.

Ven rừng: kiến rừng không đợi ong yếu mới đến

Ở đồng bằng, kiến thường chỉ tấn công đàn đang yếu. Ở xóm sát rừng, kiến nhiều loài, tổ lớn, đi đường dài, có lúc tràn vào cả đàn khoẻ. Ngoài kiến còn có thằn lằn, nhện, chim rình ăn ong ở cửa tổ.

• Kệ có chân đứng trong lon nước pha chút dầu ăn, thay nước khi bụi lá phủ kín.
• Không để kệ chạm tường, cành cây, dây leo; đó là cầu cho kiến đi vòng qua lon nước.
• Phát quang một vòng quanh kệ, dọn lá mục thường xuyên.
• Kiểm tra vào chiều tối, lúc kiến đi đông nhất.

Muốn biết cây rừng nào quanh vùng cho ong ăn tốt theo mùa, xem thêm ở Nguồn hoa địa phương.

Đọc dấu hiệu ở cửa tổ

Bắt đầu từ đàn giống tách, đừng lấy tổ rừng

Sống gần rừng nên nhiều người muốn đi bắt tổ hoang cho nhanh. Tổ bị cưa khỏi thân cây thường mất ong chúa hoặc dập nhộng, khó sống, mà lại làm cạn quần thể ong ngoài tự nhiên. Đàn giống tách từ trại, đã quen thùng, khởi đầu chắc hơn nhiều; sau đó tự nhân bằng cách tách đàn khi đàn mẹ đã đầy thùng.

Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, ai cần có thể xem. Còn muốn kết nối với người nuôi gần mình trên Tây Nguyên, khỏi phải chở đàn đi xa, thì ghé thêm Mua bán tại chỗ.

Câu hỏi thường gặp